​ΓΥΑΛΙΑ ΗΛΙΟΥ ΚΑΙ ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ

O Αύγουστος αποτελεί συνήθως τον μήνα με τις περισσότερες ώρες έκθεσης στον ήλιο, καθώς βρισκόμαστε για αρκετές ώρες σε εξωτερικούς χώρους και σε παραλίες, απολαμβάνοντας το καλοκαίρι και τη θάλασσα.

Αν και αρκετή έμφαση δίνεται, σε ενημερώσεις από διάφορους φορείς, στην ηλιακή υπεριώδη ακτινοβολία (την UVA, που διαπερνά την ατμόσφαιρα, με μήκη κύματος 315 - 400 nm), δεν πρέπει να αγνοούμε την υπέρυθρη ακτινοβολία (υπεύθυνη για τη θερμότητα, με μήκη κύματος >700 nm) και κυρίως το «ορατό» μέρος του ηλιακού φωτεινού φάσματος (μήκη κύματος μεταξύ 400 και 700nm) που μας προσφέρει την αντίληψη της όρασης και κυρίως ζωτικές καθημερινές εμπειρίες (π.χ. αντίληψη χρωμάτων).

Είναι αξιοσημείωτη, όμως, η σύγχυση που επικρατεί σε αναρτήσεις και σχόλια σχετικά με την αναγκαιότητα της χρήσης γυαλιών ηλίου για την προστασία των ματιών και γενικά της όρασης από την ένταση του ηλιακού φωτός και τη βλαβερή ακτινοβολία του.

ΓΙΑΤΙ ΦΟΡΑΜΕ ΤΑ ΓΥΑΛΙΑ ΗΛΙΟΥ;
Είναι προφανές ότι αν παρακάμψουμε τους αισθητικούς λόγους χρήσης των γυαλιών ηλίου (ως αξεσουάρ μόδας ακόμα και σε χώρους που δεν έχουν έντονο φως), τα γυαλιά ηλίου τα αναζητούμε όταν βρισκόμαστε στο εξωτερικό περιβάλλον, ειδικά σε μια ηλιόλουστη μέρα ή όταν ο ήλιος είναι στον “ορίζοντα", όπου η ένταση του ηλιακού φωτός προκαλεί "θάμβος" (οπτική κόπωση, δυσφορία - glare)*, ακόμα και σε χειμερινούς μήνες. 

Σε αυτή την περίπτωση καταλήγουμε στη χρήση των γυαλιών ηλίου γιατί επιδιώκουμε να προστατευτούμε από το έντονο / “εκτυφλωτικό” ορατό φως (που ενεργοποιεί τους φωτοϋποδοχείς της όρασης) και προκαλεί έντονη φωτοφοβία (ειδικά σε ευπαθείς ομάδες ασθενών) και όχι λόγω ενόχλησης από την "υπεριώδη ακτινοβολία”.

​Είναι κατανοητό ότι η προστασία από την ένταση του φωτός συνδέεται άμεσα με την “σκουρότητα" των γυαλιών ηλίου, δηλαδή την οπτική πυκνότητα του υλικού των φακών! Όσο μεγαλύτερη είναι η "σκουρότητα” τόσο μεγαλύτερη είναι και η απορροφητικότητα των γυαλιών ηλίου στην ορατή, την υπέρυθρη και την υπεριώδη ακτινοβολία.

Οπότε είναι θεωρητικά λανθασμένη η τοποθέτηση ότι “τα γυαλιά ηλίου με μεγάλη σκουρότητα δεν προστατεύουν” - αν και είναι απαραίτητο να σημειωθεί ότι δεν χρειαζόμαστε όλοι γυαλιά ηλίου με μεγάλη σκουρότητα, τα οποία τα αποφεύγουμε σε συγκεκριμένες χρήσεις (π.χ. στην οδήγηση, στη συννεφιά, μέσα στην πόλη) ενώ μειώνουν την ευκρίνεια όρασης σε μεγαλύτερες ηλικίες.
______
Επιστημονικά, όταν αναφερόμαστε σε οφθαλμικούς φακούς, η μείωση της διαπερατότητας (Τ, transmittance) της φωτεινής/ηλιακής ακτινοβολίας οφείλεται τόσο στην στην απορροφητικότητα (Α, absorbance), την “σκουρότητα” εν μέρει, αλλά και στην πρώτη ύλη / δείκτη διάθλαση των φακών, αλλά και στην ανακλαστικότητα (R, reflectance) των δύο επιφανειών του (που επίσης εξαρταται από τον δείκτη διάθλασης του υλικού και τις αντι-ανακλαστικές επιστρώσεις), με τις παραπάνω τιμές να εκφράζονται από την παρακάτω σχέση:

                                                                     R+T+A=100%
______

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΕΡΙΩΔΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ
Είναι επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι η έκθεση στον ήλιο και ειδικά στην επικίνδυνη υπεριώδη ακτινοβολία του (λόγω της μεγάλης ισχύος/ενέργειας των φωτονίων της) οδηγεί σε μικροδομικές αλλαγές που επηρεάζουν αρχικά τις πρόσθιες επιφάνειες του οφθαλμού (τον κερατοειδή και τον επιπεφυκότα).

Οι αλλαγές αυτές μπορεί να είναι παροδικές, αλλά είναι πολύ πιθανόν να έχουν σωρευτική επίδραση στην οφθαλμική μας υγεία, κάτι που παρατηρείται συνήθως στον κρυσταλλοειδή φακό του οφθαλμού, ο οποίος “κιτρινίζει” από τη χρόνια απορρόφηση της υπεριώδους και της μπλε ακτινοβολίας, επιταχύνοντας την εμφάνιση του καταρράκτη, πάθηση που οδηγεί σε σταδιακή μείωση της ευκρίνειας της όρασης.

Να σημειωθεί βέβαια, ότι η υπεριώδη ακτινοβολία (UVA, <380 nm) φιλτράρεται και από τους φακούς οράσεως (που χρησιμοποιούμε για τη διόρθωση μυωπίας/υπερμετρωπίας/αστιγματισμού), χωρίς να έχουν σκουρότητα, αρκεί να είναι κατασκευασμένοι από υψηλό δείκτη διάθλασης (1.60 τουλάχιστον) -  ενώ οι φωτοχρωμικοί φακοί αποτελούν μια ιδανική επιλογή γιατί φιλτράρουν επιπρόσθετα και την “βλαβερή” μπλε ακτινοβολία (<430 nm) του εξωτερικού περιβάλλοντος !

ΣΥΝΟΨΙΖΟΝΤΑΣ
Η χρήση των γυαλιών ηλίου είναι σημαντική αρχικά για την προστασία από το έντονο ηλιακό φως προς αποφυγή του θάμβους* και της οπτικής κόπωσης ΚΑΙ από την υπεριώδη (UVA) ηλιακή ακτινοβολία, ειδικά όταν δεν χρησιμοποιούνται γυαλιά οράσεως (για διόρθωση πιθανού διαθλαστικού σφάλματος). Σε κάθε περίπτωση, για τη την εξατομικευμένη επιλογή γυαλιών ηλίου και τη διασφάλιση της οφθαλμικής μας υγείας, είναι απαραίτητο να απευθυνθούμε σε έναν πτυχιούχο οπτικό/οπτομέτρη.


*η έντονη oπτική κόπωση κατά την έκθεση στο φως που μας προκαλεί έντονη δυσφορία (και συνοδεύεται από σφύξιμο των μυών γύρω από τα μάτια/κλείσιμο των βλεφάρων), που επιστημονικά αποκαλείται "θάμβος όχλησης" (discomfort glare).


​_____
Τα παρακάτω άρθρα, που δημοσιεύτηκαν το 2015, συνοψίζουν όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζουμε για το φασματικό περιεχόμενο της ηλιακής ακτινοβολίας, την απορροφητικότητα / διαπερατότητα των οφθαλμικών φακών και τις προϋποθέσεις που απαιτείται να πληρούν τα γυαλιά ηλίου.

Plainis S & Feloni E (2015). Γυαλιά ηλίου και προστασία από την ηλιακή ακτινοβολία. Οφθαλμολογικά Χρονικά 25(3), 222-229 (pdf)
Plainis S & Feloni E (2015). Ηλιακή ακτινοβολία, απορροφητικότητα και προστασία με γυαλιά ηλίου. Σύγχρονη Οπτική. Τεύχος 2, 46-56 (pdf)